Çocuklarda sınav kaygısı: velinin evde yapabilecekleri

Çocuklarda sınav kaygısı ne zaman olağandır?

Sınavdan önceki akşam biraz huzursuz olmak, sabah karnında bir sıkışma olduğunu söylemek ya da “Ya bilemezsem?” diye sormak pek çok çocukta görülür. Bu tür gerginlik genellikle sınav başlayınca azalır ve sınav bitince geçer. Çocuk dikkatini toplayabiliyor, ertesi gün olağan düzenine dönebiliyorsa çoğu zaman endişe edilecek bir durum yoktur.

Gerginliğin kendisini yok etmeye çalışmak yerine onu yönetilebilir tutmayı hedefleyin. “Korkacak bir şey yok” demek, çocuğun hissettiğini yok saymak gibi algılanabilir. “Heyecanlandığını görüyorum, bu anlaşılır bir şey” gibi bir cümle, duyguyu kabul edip konuşmayı açık tutar. Velinin kendi gerginliği de çocuğa kolayca geçebilir. Sınav yaklaşırken evde sık sık puan, sıralama ya da okul tercihi konuşuluyorsa çocuk bu ağırlığı kendi üzerinde hissedebilir. Kendi endişenizi başka bir yetişkinle paylaşmak ve çocuğun yanında daha sakin bir dil kullanmak, evdeki havayı hafifletir.

Deneme sınavları bu açıdan iyi bir alıştırma alanıdır. Evde, tanıdık bir ortamda çözülen deneme, çocuğun sınav koşullarına daha az baskıyla alışmasına yardım edebilir. Yeter ki deneme bir yargı anı gibi değil, çalışmanın bir adımı gibi konuşulsun. Denemeden sonra “Bugün neyi fark ettin?” diye sormak, konuşmayı sonuçtan çok öğrenmeye yöneltir.

Deneme günü evde ne yapılabilir?

Deneme gününün düzeni, sonuçtan daha çok çocuğun o gün kendini nasıl hissettiğini etkiler. Önceki akşam geç saate kadar konu tekrarı yapmak yerine erken yatmayı ve malzemeleri birlikte hazırlamayı deneyin. Sabah telaş azaldıkça çocuğun dikkati de soruya kalır.

Deneme sırasında odada sürekli bulunmak ya da ara ara “Kaçıncı sorudasın?” diye sormak baskı yaratabilir. Ortamı hazırlayıp çekilin, gerekirse süreyi bildirmek için yakında olun. Deneme bittiğinde hemen cevap anahtarına bakmak yerine kısa bir mola verin; sonucu daha sakin bir saatte birlikte inceleyin.

LGS kaygısı nasıl önlenir sorusu da çoğu zaman aynı noktaya çıkar: Sınav günü tek başına değil, önceki haftaların düzeniyle birlikte düşünülmelidir. Denemeleri gerçek sınav gibi büyütmek yerine düzenli aralıklarla ve benzer koşullarda uygulamak, çocuğun bu durumu tanıdık bulmasına yardım eder. Sınav yaklaştıkça evdeki konuşmaların yalnız sınav etrafında dönmemesine de özen gösterin.

• Önceki akşam kalem, silgi, kitapçık ve cevap formunu birlikte hazırlayın.
• Olağan uyku saatini koruyun; son akşam yoğun tekrar yapmayın.
• Denemeden önce çocuğun alışık olduğu bir kahvaltı ya da ara öğün planlayın.
• Başlama saatini önceden konuşun, son dakikada sürpriz yapmayın.
• Deneme bitince kısa bir mola verin; sonucu sonra birlikte açın.

Hangi sözler destekler, hangileri yük olur?

Çocuklar velinin sınav hakkında söylediklerini çoğu zaman kendileri hakkında söylenmiş gibi duyar. “Bu denemeyi iyi geçmen lazım” cümlesi iyi niyetle kurulsa da çocuğun zihninde “İyi geçmezsem hayal kırıklığı olurum” düşüncesine dönüşebilir. Bu yüzden sonuç yerine çabayı ve süreci konuşmak daha güvenli bir yoldur.

Kardeş, kuzen ya da arkadaşla karşılaştırma da benzer bir yük getirir. Her çocuğun konuya başlama zamanı, okuma hızı ve çalışma alışkanlığı farklıdır. Karşılaştırmayı, çocuğun kendi önceki çalışmasıyla sınırlı tutun. Böylece çocuk kendi gelişimini görebilir ve çabasının karşılık bulduğunu hisseder. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumlar için örnek ifadeler sunar.

Sözler kadar beden dili ve ses tonu da önemlidir. Sonuç kâğıdına bakarken iç çekmek ya da hemen başka bir odaya geçmek, söylenmemiş bir eleştiri gibi algılanabilir. Çocuğun yanına oturmak, göz teması kurmak ve acele etmeden dinlemek, çoğu zaman uzun açıklamalardan daha çok şey anlatır.

Sonuç beklenenden düşük geldiğinde ne yapmalı?

Önce kendi tepkinizi yönetin. Sonucu gördüğünüz anda yorum yapmak yerine birkaç dakika bekleyin. Ardından çocuğa nasıl hissettiğini sorun ve cevabını dinleyin. Tek bir deneme, çocuğun bütün öğrenmesini ya da gelecekteki başarısını göstermez.

Sonra yanlışlardan yalnız birini ya da ikisini birlikte ele alın. Bilinmeyen bir konu mu vardı, soru mu yanlış okundu, süre mi yetmedi? Buradan küçük bir çalışma adımı çıkarın. “Bir sonrakinde daha iyi olacak” gibi bir söz yerine “Bu hafta şu konuya birlikte bakalım” demek çocuğa somut bir tutunma noktası verir.

Sonucu aile içinde, akrabalarla ya da sosyal medyada paylaşmadan önce çocuğun ne düşündüğünü sorun. Bazı çocuklar sonuçlarının başkalarınca konuşulmasından rahatsız olur. Deneme sonucunun çocukla veli arasında kalması, bir sonraki denemeye daha rahat başlamasını sağlayabilir.

• Önce çocuğun nasıl hissettiğini sorun ve dinleyin.
• Toplam sonuç yerine bir ya da iki soruya birlikte bakın.
• Zorlanmanın nedenini çocuğun kendi sözleriyle anlatmasına fırsat verin.
• Bu hafta için tek, küçük ve somut bir çalışma adımı seçin.
• Konuşmayı çocuğun iyi yaptığı bir şeyi anarak bitirin.

Ne zaman okul rehberlik servisine veya bir uzmana başvurmalı?

Gerginlik uzun süre devam ediyor ve günlük hayatı belirgin biçimde etkiliyorsa destek istemek doğru bir adımdır. Örneğin uyku ya da iştah haftalardır değişmişse, çocuk okula gitmek istemiyorsa veya sınav yaklaştıkça sık sık bedensel yakınmalar dile getiriyorsa bunu okul rehber öğretmeniyle paylaşın. Bu bir tanı listesi değil, konuşmayı başlatmak için genel bir ölçüttür.

Okul rehberlik servisi çocuğu okul ortamında da gözleyebilir ve gerekirse sizi bir uzmana yönlendirebilir. Evde gözlediklerinizi kısa notlarla, tarihleriyle birlikte götürmek görüşmeyi kolaylaştırır. Öğretmenin sınıftaki gözlemleri ile sizin evdeki gözlemleriniz birlikte değerlendirildiğinde daha bütünlüklü bir tablo ortaya çıkar. Çocuğun durumunu yorumlamayı ve ne yapılacağına karar vermeyi uzmanlara bırakın.

Uzman görüşü alınana kadar internette okuduğunuz yöntemleri çocuğunuz üzerinde kendi başınıza denemeyin. Çocuğunuza neden bir görüşmeye gittiğinizi yaşına uygun, sakin bir dille anlatın; bunun bir ceza ya da sorun etiketi olmadığını, birlikte daha iyi hissetmenin yollarını aramak olduğunu söyleyin.

Evde Deneme Kulübü bu süreçte nerede durur?

Evde Deneme Kulübü, basılı denemelerin kutuyla eve geldiği ve evde çözüldüğü bir üyeliktir. Kutularda denemelerin yanında bir PDR farkındalık formu da bulunur. Bu formlar çocuğun kendi duygu ve alışkanlıklarını fark etmesine yardımcı olmak için hazırlanır; tanı koymaz ve uzman görüşünün yerini tutmaz.

Formların nasıl uygulandığını PDR envanterleri sayfasında, evde deneme düzenini ise evde deneme rehberinde bulabilirsiniz.

Söylemeyin, bunun yerine şunu deneyin

Bu tablo temsili örnekler içerir; her çocuk için aynı cümleler uygun olmayabilir. Kendi çocuğunuzun diline göre uyarlayın.